Bir web sitesinin yavaş çalışmasının tek bir nedeni yoktur. Büyük görseller, gereksiz JavaScript dosyaları, yavaş çalışan veritabanı sorguları, sunucu kaynaklarının yetersizliği veya yanlış geliştirilmiş bir yazılım altyapısı aynı sonucu ortaya çıkarabilir.

Bu nedenle yavaş bir web sitesini hızlandırmak için yapılması gereken ilk işlem rastgele optimizasyonlar uygulamak değil, yavaşlığın nereden kaynaklandığını belirlemektir.

Doğru analiz yapılmadan gerçekleştirilen değişiklikler bazen hiçbir sonuç vermediği gibi yeni problemlerin ortaya çıkmasına da neden olabilir.

Web Sitesi Hızı Neden Önemlidir?

Site performansı kullanıcı deneyiminin temel parçalarından biridir.

Bir ziyaretçi sayfayı açtığında içeriğin görüntülenmesi için uzun süre beklemek zorunda kalıyorsa siteyi kullanmak giderek zorlaşır. Özellikle mobil cihazlarda ve daha yavaş internet bağlantılarında performans problemleri çok daha belirgin hale gelir.

Yavaşlık yalnızca ana sayfanın geç açılması anlamına da gelmez.

Menülerin geç tepki vermesi, ürünlerin uzun sürede yüklenmesi, formların gönderilirken beklemesi veya yönetim panelindeki işlemlerin yavaş çalışması da performans problemi olarak değerlendirilmelidir.

Büyük ve Optimize Edilmemiş Görseller

Web sitelerinin yavaşlamasının en yaygın nedenlerinden biri gereğinden büyük görsel dosyalarıdır.

Örneğin sayfada 600 piksel genişliğinde gösterilecek bir görseli birkaç bin piksel çözünürlükte ve megabaytlarca dosya boyutuyla yüklemek gereksiz veri transferine neden olabilir.

Görseller kullanım alanına uygun ölçülerde hazırlanmalı ve mümkün olduğunca optimize edilmelidir.

WebP veya AVIF gibi modern görsel formatları uygun projelerde dosya boyutlarının azaltılmasına yardımcı olabilir. Ekranda hemen görünmesi gerekmeyen görseller için lazy loading gibi yöntemler de kullanılabilir.

Ancak görsel optimizasyonunda yalnızca dosya boyutunu küçültmek değil, kabul edilebilir görüntü kalitesini korumak da önemlidir.

Fazla JavaScript Kullanımı Siteyi Yavaşlatabilir

Modern web sitelerinde JavaScript yoğun biçimde kullanılabilir. Ancak ihtiyaç olmadığı halde çok sayıda JavaScript kütüphanesi ve eklenti yüklemek performansı olumsuz etkileyebilir.

Tarayıcı bu dosyaları indirmek, işlemek ve çalıştırmak zorundadır.

Özellikle farklı eklentiler tarafından ayrı ayrı eklenen scriptler zaman içerisinde kontrolsüz bir yapıya dönüşebilir.

Kullanılmayan kodların kaldırılması, gerekli dosyaların doğru şekilde yüklenmesi ve sayfanın ilk görüntülenmesi için zorunlu olmayan işlemlerin uygun zamanda çalıştırılması performansı iyileştirebilir.

CSS Dosyaları da Kontrol Edilmeli

Benzer problem CSS tarafında da görülebilir.

Yıllar içerisinde büyümüş projelerde artık kullanılmayan yüzlerce stil tanımı bulunabilir. Birden fazla framework veya tasarım kütüphanesinin aynı projede kullanılması da gereksiz kaynak oluşturabilir.

CSS dosyalarının boyutu tek başına her zaman büyük bir performans problemi oluşturmasa da genel frontend yapısının sade ve kontrollü tutulması önemlidir.

Web sitesinin ihtiyacı olmayan kaynakların kullanıcıya gönderilmemesi temel performans prensiplerinden biridir.

Sunucu Yanıt Süresi Yüksek Olabilir

Bazen kullanıcı uzun süre boş bir ekran görür ancak problem görsellerde veya tarayıcı tarafında değildir.

Sunucu sayfayı oluşturmakta geç kalıyor olabilir.

Backend kodunun verimsiz çalışması, dış servislerden cevap beklenmesi, yoğun işlem yapılması veya sunucu kaynaklarının yetersiz olması ilk sunucu yanıtının gecikmesine neden olabilir.

Bu durumda yalnızca frontend dosyalarını küçültmek problemi çözmez.

Sunucu tarafındaki işlemlerin ayrı olarak analiz edilmesi gerekir.

Veritabanı Sorguları Yavaş Çalışabilir

Dinamik web sitelerinde sayfanın oluşturulabilmesi için çoğu zaman veritabanından bilgi alınır.

Yanlış hazırlanmış sorgular, uygun indekslerin bulunmaması, gereğinden fazla veri çekilmesi veya aynı verinin sayfa içerisinde tekrar tekrar sorgulanması performansı ciddi biçimde etkileyebilir.

Özellikle veri miktarı arttıkça başlangıçta fark edilmeyen sorgu problemleri daha belirgin hale gelir.

Bir sorgunun geliştirme ortamında küçük bir veritabanında hızlı çalışması, milyonlarca kayıt bulunduğunda da aynı performansı göstereceği anlamına gelmez.

Bu nedenle büyük ve dinamik projelerde veritabanı performansı ayrıca değerlendirilmelidir.

Gereğinden Fazla Veritabanı İsteği Yapılmamalı

Bir sayfanın ihtiyaç duyduğu verilerin nasıl alındığı da önemlidir.

Aynı işlem için çok sayıda küçük sorgu çalıştırmak yerine uygun durumlarda veriler daha verimli bir sorgu yapısıyla elde edilebilir.

JOIN kullanımı, doğru indeksleme, yalnızca gerekli kolonların seçilmesi ve sorguların çalışma planlarının incelenmesi veritabanı performansının iyileştirilmesinde kullanılabilecek yöntemler arasındadır.

Ancak her sorguyu tek bir büyük sorguya dönüştürmek de otomatik olarak daha hızlı sonuç vermez.

Optimizasyon gerçek kullanım senaryosu ve veritabanının çalışma biçimi dikkate alınarak yapılmalıdır.

Sunucu Kaynakları Yetersiz Olabilir

Web sitesinin çalıştığı hosting veya sunucu altyapısı da performansı doğrudan etkileyebilir.

CPU, RAM, disk performansı ve aynı sunucudaki diğer iş yükleri sitenin yanıt sürelerinde etkili olabilir.

Özellikle paylaşımlı hosting ortamlarında bir web sitesine ayrılan kaynaklar sınırlı olabilir.

Ancak yavaş çalışan her site için daha güçlü sunucu satın almak doğru çözüm değildir.

Kötü optimize edilmiş bir yazılım daha güçlü sunucuda bir süre daha hızlı çalışabilir fakat temel problem devam eder. Önce yazılım ve veritabanı tarafındaki darboğazların belirlenmesi, gerçekten kaynak ihtiyacı varsa sunucu kapasitesinin artırılması daha sağlıklı bir yaklaşımdır.

Çok Fazla Harici Kaynak Kullanımı

Web sitesi yalnızca kendi sunucusundan dosya yüklemeyebilir.

Analiz araçları, reklam sistemleri, canlı destek uygulamaları, harita servisleri, sosyal medya bileşenleri, font servisleri ve farklı üçüncü taraf araçlar sayfaya dış kaynaklar ekleyebilir.

Bu servislerin her biri ek bağlantılar ve işlemler oluşturabilir.

Bazıları işletme için gerekli olabilir. Ancak yıllar içerisinde siteye eklenmiş ve artık kullanılmayan üçüncü taraf kodlarının kaldırılması performans ve bakım açısından faydalıdır.

Eklentiler ve Hazır Bileşenler Performansı Etkileyebilir

Hazır altyapılarda kullanılan her eklenti siteye yeni kod, veritabanı işlemleri veya harici kaynaklar ekleyebilir.

Bir eklentinin kurulması tek başına problem değildir. Sorun, gerçekten ihtiyaç olup olmadığı değerlendirilmeden çok sayıda bileşenin üst üste eklenmesidir.

Basit bir işlev için oldukça büyük bir kütüphanenin yüklenmesi veya birbirinin görevini tekrar eden eklentilerin kullanılması zaman içerisinde performansı düşürebilir.

Web sitesinde kullanılan her bileşenin bir maliyeti olduğu unutulmamalıdır.

Cache Kullanımı Siteyi Hızlandırabilir mi?

Cache, uygun projelerde performansı önemli ölçüde artırabilir.

Sürekli değişmeyen bir verinin veya oluşturulması maliyetli bir çıktının her istekte yeniden hesaplanması yerine belirli süre saklanması sunucu yükünü azaltabilir.

Tarayıcı cache'i, sunucu taraflı cache ve CDN cache gibi farklı seviyelerde önbellekleme yöntemleri kullanılabilir.

Ancak cache her proje için aynı şekilde uygulanamaz.

Anlık verinin kritik olduğu sistemlerde yanlış cache stratejisi kullanıcının eski veri görmesine neden olabilir. Bu nedenle hangi verinin ne kadar süreyle saklanabileceği uygulamanın çalışma mantığına göre belirlenmelidir.

CDN Kullanımı Faydalı Olabilir

CDN, özellikle statik dosyaların kullanıcılara farklı coğrafi noktalardan daha verimli ulaştırılmasına yardımcı olabilir.

Görseller, CSS, JavaScript ve benzeri kaynaklar CDN üzerinden sunulabilir.

Özellikle farklı ülkelerden ziyaretçi alan projelerde bunun avantajı daha belirgin olabilir.

Ancak CDN de kötü yazılmış backend kodunu veya yavaş veritabanı sorgularını düzeltmez. CDN kullanılması gereken yerde faydalı bir araçtır; bütün performans problemlerinin çözümü değildir.

Çok Sayıda HTTP İsteği Performansı Etkileyebilir

Bir web sayfası açılırken tarayıcı HTML dışında görseller, CSS dosyaları, JavaScript dosyaları, fontlar ve farklı kaynakları da indirebilir.

Bu kaynakların sayısı ve boyutu arttıkça sayfanın yüklenme süreci karmaşıklaşabilir.

Modern HTTP protokolleri çok sayıda isteği geçmişe göre daha verimli yönetebilse de gereksiz kaynakların kaldırılması hâlâ önemlidir.

Buradaki amaç mümkün olan en az dosyayı kullanmak değil, ihtiyaç olmayan dosyaları kullanıcıya göndermemektir.

Font Kullanımı Bile Performansı Etkileyebilir

Web fontları tasarım açısından önemli olabilir ancak çok sayıda font ailesi ve ağırlığının yüklenmesi gereksiz dosya transferi oluşturabilir.

Bir projede gerçekten kullanılmayan font ağırlıklarının yüklenmesine gerek yoktur.

Fontların nasıl yüklendiği de sayfanın ilk görüntülenme davranışını etkileyebilir.

Bu nedenle performans optimizasyonunda küçük görünen kaynaklar da genel yapı içerisinde değerlendirilmelidir.

Mobil Performans Ayrı Değerlendirilmeli

Bir web sitesinin güçlü bir bilgisayarda ve hızlı internet bağlantısında iyi çalışması her kullanıcı için aynı deneyimi sunduğu anlamına gelmez.

Mobil cihazların işlem gücü, bağlantı kalitesi ve ekran kullanım biçimi farklıdır.

Bu nedenle performans testlerinde yalnızca masaüstü sonuçlarına bakılmamalıdır.

Özellikle mobil kullanıcıların yoğun olduğu web sitelerinde sayfanın ilk açılışı, görsellerin yüklenmesi ve kullanıcı etkileşimlerine verdiği tepki mobil koşullarda da incelenmelidir.

Core Web Vitals Nedir?

Google'ın Core Web Vitals metrikleri gerçek kullanıcı deneyiminin bazı yönlerini ölçmek amacıyla kullanılan performans göstergeleridir.

Bu metrikler temel olarak sayfanın ana içeriğinin ne kadar hızlı görüntülendiği, kullanıcı etkileşimlerine ne kadar hızlı tepki verdiği ve yükleme sırasında sayfa düzeninin ne kadar stabil kaldığı gibi konuları değerlendirir.

Core Web Vitals değerlerini takip etmek faydalıdır ancak web performansını yalnızca tek bir puana indirgemek doğru değildir.

Bir test aracında yüksek puan almak yerine gerçek ziyaretçinin hızlı ve sorunsuz bir site kullanmasını sağlamak temel hedef olmalıdır.

PageSpeed Puanı Tek Başına Yeterli Değildir

Web sitesi hızından söz edildiğinde en sık kullanılan araçlardan biri Google PageSpeed Insights'tır.

Bu araç performans problemlerini tespit etmek açısından faydalıdır ancak elde edilen puan tek başına sitenin kaliteli veya kalitesiz olduğunu göstermez.

Test sonuçlarının hangi sebeplerden oluştuğu incelenmelidir.

Örneğin gerekli bir üçüncü taraf servis performans puanını bir miktar düşürebilir. Bu servisi yalnızca puanı yükseltmek için kaldırmak işletme açısından doğru olmayabilir.

Performans optimizasyonunda hedef test aracını memnun etmek değil, kullanıcı deneyimini iyileştirmektir.

Web Sitesini Hızlandırmak İçin Nereden Başlanmalı?

İlk olarak problemin frontend, backend, veritabanı, sunucu veya üçüncü taraf kaynaklardan hangisinde bulunduğu belirlenmelidir.

Ardından en fazla gecikmeye neden olan noktalar önceliklendirilmelidir.

Genel olarak şu alanlar kontrol edilebilir:

• Görsel boyutları ve formatları,

• CSS ve JavaScript kaynakları,

• Sunucu yanıt süreleri,

• Veritabanı sorguları,

• Harici servisler,

• Fontlar,

• Cache politikaları,

• CDN kullanımı,

• Hosting veya sunucu kaynakları,

• Mobil performans,

• Gereksiz eklenti ve bileşenler.

Her web sitesinde bu maddelerin tamamının problem olması beklenmez. Amaç sitenin gerçek darboğazını bulmaktır.

Hızlandırma Çalışmalarında Ölçüm Yapılmalı

Performans optimizasyonunun en önemli kurallarından biri değişikliklerin ölçülmesidir.

Bir optimizasyon yapılmadan önce mevcut durum bilinmeli, değişiklikten sonra aynı koşullarda tekrar test edilmelidir.

Aksi halde yapılan işlemin gerçekten fayda sağlayıp sağlamadığı anlaşılamaz.

Özellikle backend ve veritabanı optimizasyonlarında sorgu süreleri, sunucu yanıt süreleri ve kaynak kullanımı gibi değerlerin karşılaştırılması daha sağlıklı sonuç verir.

Hızlı Bir Web Sitesi Nasıl Yapılır?

En iyi performans optimizasyonu çoğu zaman site tamamlandıktan sonra yapılan değil, geliştirme sırasında düşünülen optimizasyondur.

Gereksiz bağımlılıkların kullanılmaması, görsellerin doğru hazırlanması, veritabanı yapısının planlanması, sorguların verimli geliştirilmesi ve frontend kaynaklarının kontrollü tutulması sonradan ortaya çıkabilecek birçok performans problemini önleyebilir.

Akagündüz olarak web tasarım ve özel web yazılım projelerinde performansı yalnızca site tamamlandıktan sonra yapılan bir hız testi olarak değerlendirmiyoruz. Frontend, backend, veritabanı ve sunucu tarafındaki yapının birlikte verimli çalışmasını hedefliyoruz.

Çünkü hızlı bir web sitesi yalnızca iyi bir test sonucu değil; kullanıcının beklemeden işlem yapabildiği, sunucu kaynaklarını verimli kullanan ve büyüdükçe performansını koruyabilecek bir sistemdir.